THẤM ĐƯỢM TÌNH ĐỜI

Tôi làm quen với những bài thơ thấm đượm tình đời của Trịnh Anh Vinh đã nhiều năm, qua những buổi giao lưu thơ mà anh và tôi cùng là thành viên trong câu lạc bộ "Bạn và Thơ" - một nhóm thi hữu cùng tâm hồn, cảm xúc, niềm đam mê và rung động trước những vần điệu êm ái và thân thương của ngôn ngữ Việt.
Thơ là người, điều này thật chẳng sai khi đọc "Tình đời" và tiếp xúc với tác giả tập thơ. Hãy xem tác giả phác họa chân dung mình:
Da trầm, Cốt thách, Nhục thu
Mắt sâu, Mũi thẳng, Lưng gù, Tai to
Hiền như ruộng, Thẳng như bờ
Tình mênh mông sáng, Tiền lơ thơ chiều...
(Chân dung tự họa)
Đúng vậy. Một dáng dấp hao gầy, giọng nói miền Trung nhiều năm xa quê chưa pha loãng được cái vị chát mặn của vùng đất mà trời khi nắng thì chang chang và khi mưa thì sùi sụt:
Ai đã vào miền Trung, nhớ cái nắng quê tôi
Để ao ước một màu xanh ngút ngát...
và
Cát trắng không nuôi người
Nước biển xanh mặn quá
Ngày bão giông, vợ bồng con mỏi mắt
ngóng chân trời...
(Miền Trung)
Cuộc đời nay đây mai đó, nhiều năm làm việc trong môi trường khảo sát thiết kế các công trình giao thông, giúp cho anh có nhiều vốn sống và nhiều kỷ niệm, để giờ đây đúc kết lại một cách khá cô đọng và trung thực trên những trang thơ đầy chất nhân văn.
Mỗi trang thơ là một miền ký ức, một vệt sáng mảnh mai và đằm thắm của những kỷ niệm, gắn kết quá khứ với hiện tại. Một thời thơ ấu, những năm dài chiến tranh, những ngày tháng hòa bình... Tất cả đã chầm chậm lướt qua và để lại trong anh nhiều kỹ niệm về mảnh đất quê hương chân chất tình đời, về những con người sâu xa tình nghĩa, những bạn bè, những đồng đội, những em bé, những cô gái gặp gỡ trên đường đời. Nhưng xúc động nhất trong thơ anh vẫn là hình ảnh người mẹ.
Qua ngòi bút Trịnh Anh Vinh, người mẹ hiện lên rất gần gũi và cũng rất thiêng liêng. Người mẹ đã "hai tay bíu hai trời mưa nắng" để nuôi con thành người; người mẹ đã một đời "từng đồng mắm muối chải bươn mỏi mòn"; người mẹ chín chục năm trời gắn bó với ruộng vườn, để khi rời quê ra phố thăm con chỉ mang theo "chếc bình vôi với chục cau làm quà" và làng quê tiễn đưa mẹ lưu luyến đến độ "góc vườn, thửa ruộng, bờ đê thẫn thờ". Một người mẹ như thế khi về với cát bụi làm sao không để lại cho làng nước, cho cháu con những tiếc thương, nhung nhớ khôn cùng:
Ba tết người về cõi xôi xa
Giếng khơi soi đáy bóng nhạt nhòa
Lá trầu thơm thảo cay bờ dậu
Mưa gió trời quê đổ cỏ hoa...
(Ba tết xa người)
Giờ thì chỉ một mình con
Tìm đâu dắt mẹ dốc trơn chợ về
(Chợ quê)
Đó là những câu thơ khi đọc lên làm ta rưng rưng thương nhớ, mặc dù vẫn hiểu rõ cái qui luật khắc nghiệt của thời gian.
Một mảng "tình đời" khác ta bắt gặp cũng khá đậm nét và đầy xúc cảm trong tập thơ là tình yêu quê hương. Hãy nghe tác giả tỉ tê rủ người bạn đời về thăm quê hương:
Em có về quê với anh không
Đường vô xa lắc nắng mênh mông
Sông Lam, Hồng Lĩnh bao hoài niệm
Khắc khoải đời anh đến cháy lòng...
(Em có về)
Chính những hoài niệm về quê hương đã đem lại cho tác giả những câu thơ xuất thần, mô tả đậm nét cảnh sắc và con người của miền Trung gió cát:
Nơi có dòng sông xanh, đồi úp bát
Đường xứ Nghệ quanh quanh dài tít tắp
Nắng có thừa và gió cũng thổi vô tư...
... xứ sở của những nông dân
Lắm câu chuyện tiếu lâm cười ra nước mắt
Có nôm na và đủ đầy văn học
Lỗ mỗ bình dân mà tầm vóc nhân tình
Vẫn nước chè xanh, chuyện vỡ cột đình
đêm ví dặm,
dòng sông nghiêng hình trăng khuyết...
(Anh đưa em về)
Nếu không có một tình yêu quê hương bằng máu thịt sẽ khó lòng có được những câu thơ mộc mạc mà ám ảnh đến thế.
Và, như một lẽ đương nhiên, trong cái khung cảnh làng quê đó không thể thiếu bóng dáng người thiếu nữ. Đối tượng thẩm mỹ tác giả miêu tả trong bài "Câu chuyện con tem" là cô lái đò trên dòng sông La với cuộc gặp tình cờ và món nợ của người lính "vội qua đò tiền nhẵn túi, thế con tem".
Rồi chiến tranh như bão táp mịt mù
Tôi xa dần Chợ Thượng, Sông La
Xa cả em thương, mang theo duyên nợ
...Con tem nhỏ đã đi vào ký ức
Để lại đời tôi câu chuyện đẹp khó lòng quên...,
Vâng, đúng là một câu chuyện đẹp, chan chứa tình đời, khó lòng quên.
Và, như trên đã nói, "Tình đời" còn là những tình cảm đằm thắm, thiết tha với bạn bè, tình đồng đội, tình chị em; sự cảm phục và tiếc thương với những người anh, người chị, người em đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh khốc liệt mà dân tộc Việt Nam phải chịu đựng trong nhiều thập kỷ.
Chất phát, dung dị, không ồn ã, không lên gân - đó là những đặc điểm nghệ thuật trong "Tình đời" của Trịnh Anh Vinh. Như một người nông dân xứ Nghệ, tác giả lặng lẽ, cần mẫn đi tìm những câu thơ óng ánh từ cái lấm láp của đồng đất, bãi sông, thổi vào đó cái hồn mới bằng chủ thể trữ tình, những suy tư về thế thái nhân sinh.
"Tình đời" như là một khúc nhạc du dương dìu dặt, lạc vào giữa những ồn ào, gấp gáp và có phần hỗn độn của cuộc sống đương đại, nhưng sẽ còn đọng lại rất đằm và rất sâu trong những tâm hồn biết đón nhận và nâng niu những giá trị của cuộc sống con người.
*
Phan Bạch Châu